طراحی مدل مدرسه تاب‌آور با تأکید بر مدیریت بحران روانی، حمایت اجتماعی و آمادگی هیجانی دانش‌آموزان
پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل مدرسه تاب‌آور بر اساس تجربه‌ها و ادراکات کنشگران مدرسه درباره مدیریت بحران روانی، حمایت اجتماعی و آمادگی هیجانی دانش‌آموزان انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از دانش‌آموزان، مشاوران مدرسه، معلمان، مدیران و والدین در شهر تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل تنوع انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرآیند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. داده‌های مصاحبه پس از پیاده‌سازی، در نرم‌افزار NVivo کدگذاری و با روش تحلیل مضمون شش‌مرحله‌ای تحلیل شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همکار پژوهشی، ثبت مسیر تحلیل و توصیف غنی زمینه استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج ۵ مقوله اصلی، ۱۵ مقوله فرعی و ۵۲ کد اولیه منجر شد. مقوله‌های اصلی شامل «حکمرانی بحران روانی در مدرسه»، «شبکه حمایت اجتماعی و احساس تعلق»، «آمادگی هیجانی و مهارت‌های خودتنظیمی»، «اقلیم ایمن، مشارکتی و ضدبرچسب‌زنی» و «زیرساخت حرفه‌ای، ارجاع و یادگیری سازمانی» بود. مدل نهایی نشان داد مدرسه تاب‌آور زمانی شکل می‌گیرد که مدرسه از سطح واکنش پراکنده به بحران فراتر رود و به نظامی پیش‌نگر، رابطه‌محور، هیجان‌آگاه، مشارکت‌پذیر و یادگیرنده تبدیل شود. مدرسه تاب‌آور صرفاً مدرسه‌ای مجهز به برنامه اضطراری نیست، بلکه سازمانی تربیتی است که نشانه‌های آشفتگی روانی را زود تشخیص می‌دهد، شبکه‌های حمایتی را فعال می‌کند، مهارت‌های هیجانی دانش‌آموزان را تقویت می‌کند و از طریق هماهنگی میان مدیر، معلم، مشاور، خانواده و دانش‌آموزان، ظرفیت سازگاری فردی و جمعی را افزایش می‌دهد. بر اساس یافته‌ها، پیشنهاد می‌شود مدارس برنامه‌های منظم سواد هیجانی، پروتکل‌های ارجاع روان‌شناختی، آموزش معلمان برای مداخله اولیه و سازوکارهای مشارکت دانش‌آموزی را در برنامه توسعه مدرسه ادغام کنند.