طراحی بسته مداخلهای مدرسهمحور برای ارتقای خودآگاهی، همدلی و مسئولیتپذیری اجتماعی دانشآموزان
هدف پژوهش حاضر طراحی بسته مداخلهای مدرسهمحور برای ارتقای خودآگاهی، همدلی و مسئولیتپذیری اجتماعی دانشآموزان بر اساس تجربه زیسته و دیدگاههای دانشآموزان، معلمان، مشاوران و متخصصان تربیتی شهر تهران بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۲۴ نفر از دانشآموزان، معلمان، مشاوران مدرسه و متخصصان روانشناسی تربیتی شهر تهران بودند که با روش نمونهگیری هدفمند و با رعایت اصل تنوع انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. هر مصاحبه بین ۳۵ تا ۶۵ دقیقه طول کشید. متن مصاحبهها پس از پیادهسازی، چندین بار مطالعه و سپس با استفاده از نرمافزار NVivo کدگذاری شد. تحلیل دادهها بر اساس مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با دادهها، تولید کدهای اولیه، جستوجوی مضامین، بازبینی مضامین، نامگذاری مضامین و تدوین گزارش نهایی انجام گرفت. برای افزایش اعتبار یافتهها از بازبینی مشارکتکنندگان، توافق میان کدگذاران، یادداشتبرداری تحلیلی و بررسی همتای پژوهشی استفاده شد. تحلیل دادهها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «خودآگاهی بازتابی و شناخت هیجانها»، «سواد همدلانه و درک دیدگاه دیگران»، «مسئولیتپذیری اجتماعی و کنش اخلاقی در مدرسه» و «الزامات اجرایی بسته مداخلهای مدرسهمحور». بر اساس این مقولات، بستهای دهجلسهای طراحی شد که شامل فعالیتهایی مانند نقشه هیجان، روایت موقعیتهای تعارض، تمرین گوشدادن فعال، نقشآفرینی همدلانه، تحلیل پیامد رفتار، پروژههای کوچک مسئولیت اجتماعی و بازاندیشی گروهی بود. یافتهها نشان دادند که مداخله مدرسهمحور باید از آموزش مستقیم فراتر رود و در قالب تجربه، گفتوگو، بازخورد، مشارکت گروهی و پیوند با زندگی روزمره مدرسه اجرا شود. نتایج پژوهش نشان داد که ارتقای خودآگاهی، همدلی و مسئولیتپذیری اجتماعی دانشآموزان مستلزم بستهای چندبعدی، فعال، زمینهمند و مبتنی بر مشارکت مدرسه است. بسته پیشنهادی میتواند بهعنوان چارچوبی کاربردی برای مداخلات یادگیری اجتماعی ـ هیجانی در مدارس متوسطه استفاده شود و زمینه توسعه مهارتهای فردی، بینفردی و اجتماعی دانشآموزان را فراهم سازد.