بررسی اثربخشی آموزش مهارت‌های اجتماعی ـ هیجانی بر کاهش پرخاشگری رابطه‌ای و افزایش رفتارهای جامعه‌پسند دانش‌آموزان
هدف پژوهش حاضر تبیین تجربه زیسته دانش‌آموزان از اثربخشی آموزش مهارت‌های اجتماعی ـ هیجانی بر کاهش پرخاشگری رابطه‌ای و افزایش رفتارهای جامعه‌پسند در محیط مدرسه بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ دانش‌آموز دوره اول متوسطه شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند از میان دانش‌آموزان شرکت‌کننده در برنامه آموزش مهارت‌های اجتماعی ـ هیجانی انتخاب شدند. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که در مصاحبه بیست‌ویکم اشباع اولیه حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از پایداری مقوله‌ها انجام گرفت. داده‌ها با استفاده از تحلیل مضمون و با کمک نرم‌افزار NVivo کدگذاری، طبقه‌بندی و تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مقایسه مستمر کدها، یادداشت‌برداری تحلیلی و بررسی همکار پژوهشی استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «خودآگاهی هیجانی و کاهش واکنش‌های تکانشی»، «همدلی و تضعیف طرد و شایعه‌سازی»، «مهارت گفت‌وگو و حل تعارض در روابط همسالان»، «تقویت رفتارهای جامعه‌پسند و مسئولیت‌پذیری گروهی» و «شرایط زمینه‌ای تداوم یا فرسایش اثرات آموزش». مشارکت‌کنندگان گزارش کردند که آموزش مهارت‌های اجتماعی ـ هیجانی از طریق افزایش توانایی تشخیص هیجان، کنترل خشم، دیدن موقعیت از منظر دیگری و تمرین رفتارهای حمایتی، به کاهش رفتارهایی مانند کنارگذاشتن همکلاسی، قطع رابطه عمدی، تمسخر غیرمستقیم و شایعه‌سازی کمک کرده است. همچنین دانش‌آموزان افزایش رفتارهایی مانند کمک به همکلاسی، حمایت از دانش‌آموز منزوی، همکاری در فعالیت‌های گروهی و عذرخواهی پس از تعارض را تجربه کرده‌اند. نتایج نشان داد آموزش مهارت‌های اجتماعی ـ هیجانی می‌تواند به‌عنوان راهبردی مدرسه‌محور برای کاهش پرخاشگری رابطه‌ای و توسعه رفتارهای جامعه‌پسند در میان دانش‌آموزان مورد استفاده قرار گیرد؛ بااین‌حال پایداری اثرات آن وابسته به حمایت معلمان، مشارکت خانواده، فضای روانی کلاس و استمرار تمرین مهارت‌ها در موقعیت‌های واقعی مدرسه است.